Full Version : Larry Niven
gordan54 >>Biografije >>Larry Niven


<< Prev | Next >>

JCMasterYoda- 11-27-2006
user posted image

Laurence van Cott Niven je američki SF pisac. Orijentisan prvenstveno na “tvrdu” naučnu fantastiku. U svojim radovima koristi koncepte “velike nauke” i teorijske fizike, često uključujući i detektivske i avanturističke elemente. Vjerovatno najpoznatije njegovo djelo je roman “Ringworld” (kod nas objavljen pod nazivom Prsten) za koji je dobio Hugo, Locus, Ditmar i Nebula nagrade.

Njegov rad u fantasy žanru nešto je manje poznat i uključuje „The Magic Goes Away” serijal koji sadrži ozbiljna upozorenja o rasipanju resursa.

Niven je takođe nadaren humorista, kako se može vidjeti iz zbirke „The Flight of the Horse”.

Rodio se u Los Anđelesu, Kalifornija, 30. aprila 1938. 1956. počeo studije na CALTEH ali ih je, godinu i po kasnije napustio, jer je u knjižari otkrio veću količinu polovnih SF knjiga i časopisa. Studirao matematiku na Washburn University, Topeka, Kanzas. Diplomirao je na UCLA.

Ljubav prema nauci navodila je Nivena na pisanje priča na samom rubu naučnih otkrića. Neutronske zvijezde bile su novootkriveni fenomen kada je Niven pisao o njima 1966. dok je savremena teorija o tamnoj materiji poslužila kao osnova za “The Missing Mass” (2000). U međuvremenu, pisao je priče o kvantnim crnim rupama, sunčevim bakljama i “stvarnim” razlozima zbog kojih su Saturnovi prstenovi na slikama s Vojadžera I uvrnuti.

Larijeva prva objavljena priča, “The Coldest Place” (Najhladnije mjesto). objavljena je decembra 1964. Radnja je smještena na tamnu stranu Merkura, proglašavajući to mjesto najhladnijim u svemiru. Baš kad je priča krenula u štampu, fizičari su otkrili da se Merkur ipak okreće oko svoje ose što je cijelu priču činilo nemogućom. Bez obzira na to, Niven nastavlja pisati o čudima univerzuma sledećih 40 godina, i nema znaka da će uskoro prestati.

Neki od njegovih savremenika, kao što je Dejvid Brin, govorili su da, kada Niven iscrpi neku teritoriju, drugim autorima tu ne preostaje ništa što bi mogli istražiti. Bez dileme, hard SF pisci dominantni 80-tih kao što je Greg Bear, kao i neki od onih u potrazi za slavom na smjeni vijekova kao što su Paul J. McAuley, Roger MacBride Allen ili Larijev favorit, Stephen Baxter, duguju mnogo Larijevoj inventivnosti i njegovom osjećaju za definisanje žanra koji je čvrsto usidren u stvarni svijet nauke i tehnologije.

Živi u predgrađu Los Anđelesa i bavi se samo pisanjem. Uvijek je bio potpuno samostalan pošto mu je djed ostavio prilično nasljedstvo.

Rane godine

Lari Niven veoma je rano predstavio koncepte koje će kasnije ugraditi i razviti u svojim djelima o “Poznatom Svemiru”. Tako je već u svojim prvim pričama uveo pojmove kao što su hipersvemirska slijepa tačka, policijeske snage zvane ARM, osnažujući začin, nekoliko planeta kao što su Canyon, Jinx, We Made It i Wunderland ali ih nije čvrsto vremenski postavio pa ih je mogao uklopiti u kasnije priče. Sam za sebe je rekao: “Znam šta želim kada počnem pisati. Sanjalica sam cijelog života i pričam priče, izvan magazina i antologija, drugoj djeci. Jednog dana moje sanjarenje pretoči se u priču, i ja želim da je podijelim s drugima. Astrofizička otkrića obuhvataju svijet širi od bilo kog izmišljenog. Nastojim dotaknuti te strane umove i prikazati njihova čuda. I očekujem da će ta moja SF djela biti objavljena. I očekujem Hugo nagradu!”

Stvaranje potpuno osmišljenih vanzemaljskih vrsta, veoma različitih od ljudi kako fizički tako i mentalno, jedna je od Nivenovih velikih i prepoznatljivih snaga. Ali, kritičari tvrde da kada jednom Niven da osnovne karakteristike neke strane vrste, sve dalje akcije pripadnika te vrste postaju predvidljive i unaprijed određene; oni se ponašaju kao „programirani” s odsustvom slobodne volje.

Kao pravi majstor za opisivanje vanzemaljskih civilizacija, predstavio nam je, npr. Slejvere, rasu izumrlu 3 milijarde godina ranije, tako vjerno kao da su stvarno tu, sada i ovdje. Kreirao je univerzum gusto nastanjen razniv vrstama, s beskrajnim potencijalom za stvaranje priča. Nije iznenađujuće što mu se uvijek vraćao, ponovo i ponovo.

Nekako u to vrijeme kreirao je i jedan od svojih najdražih likova, besposlenog pilota i turistu Beowulfa Shaffera, čovjeka koga je avanturistički put vodio do neutronskih zvijezda, antimaterijsih planeta i samje jezgre galaksije. U ovim pričama upoznali smo i Pirsonove lutkare, plašljivu dvoglavu tronogu rasu koja će ostaviti dubok trag u kasnijim romanima o poznatom svemiru.

Nastanak Poznatog Svemira (Known Space)

Još dok je pisao o Beovulfu Šeferu, Niven je počeo sanjariti o drugim i drugačijim stvarima i razvijati drugačije likove i uvoditi ih u svijet Pirsonovih lutkara, čvrsto povezujući svoju buduću istoriju u nešto što će postati poznato kao Poznati svemir.

Uz samo nekoliko izuzetaka, sledećih dvadeset Larijevih priča i knjiga smještene su u razne dijelove istorije Poznatog svemira. Poznati svemir nastanjen je genijalno osmišljenim i realizovanim vanzemaljskim rasama kao što su Kzinti, Trinoci ili Kdatlini. Snažni opisi udaljenih svjetova kao što je Jinx, Plateau ili Down udahnjuju svemiru život. A malo je nedostajalo da cijela ideja Poznatog svemira bude zbrisana još u početku. Na nagovor svog prijatelja Normana Spinrada, tokom 1968. Niven je napisao koncepciju za priču “Down in Flames” u kojoj uništava Poznati svemir bez ikakve nade za ponovnim uskrsnućem. Srećom za čitaoce, priča nikada nije napisana jer se te godine Niven počeo zanimati za ideju Dajsonove sfere. Sam o tome kaže: “Tokom aprila, otkrio sam ideju Dajsonove sfere. Zahvatila je moju maštu i osmislio dam kompromisnu strukturu koja je na mnogo načina superiornija: Nivenov prsten. I taj prsten postao je osnova priče o prstenastom svijetu (Ringworld).”

Warloci i Vremenski putnici

Od tog proljeća 1968. pa do pojavljivanja romana Ringworld početkom 1970. Lari je objavio više značajnih radova jednako bogatih po sadržaju i kvalitetu kao i radovi o Poznatom svemiru. “The Organleggers” istražuje tehnologije transplantacije organa i futuristički kriminal krađe organa. Ovdje je predstavljen još jedan njegov omiljeni junak, detektiv Gil “Ruka” Hamilton. Gil se pojavio u još četiri kasnije priče.
U međuvremenu, Niven je svoju plodnu imaginaciju uposlio u još nekin oblastima srodnim SF-u i fantaziji:Prsten prema kome se sve ravna

Kada se, u proljeće 1970, pojavio Ringworld, obrušio se na SF zajednicu poput oluje. Kombinacija vanzemaljskih likova i izmišljenih lokacija povezana Nivenovim karakterističnim stilom pisanja poziva čitaoce da zarone u egzotične predjele gdje su sva iznenađenja moguća. Čitaoci upoznati s Poznatim svemirom sreli su se s poznatim likovima Luisa Vua i ludog lutkara Nesusa. Roman je pokupio sve nagrade koje su nešto značile, uključujući i Hugo, Nebula, Locus i Ditmar nagrade i učvrstio Nivena kao vodećeg pisca tvrdog SF-a.

Činilo se da Ringworld predstavlja i kraj ciklusa o Poznatom svemiru. Narednih godina Niven je uglavnom objavljivao samostalne radove. Samo je priča “Cloak of Anarchy” labavo povezana s ovim serijalom.

Tokom ovog perioda Lari je dobio Huga za priču “Inconstant Moon”. Njegova priča “Flash Crowd” je prva iz ciklusa priča koje istražuju posljedice uvođenja teleportacije u moderno društvo. Godinama kasnije, u stvarnosti, grupe koje se iznenada formiraju i isto tako naglo raspadaju (uglavnom povezani na Internetu, e-meilom ili porukama) nazvane su “flash mobs”.

Povratak Poznatom svemiru

A onda se, 1973. pojavio roman Protector, koji se na više načina uklapao u Poznati svemir. U prvom dijelu, nazvanom “The Adults”, Niven nam predstavlja još jednu vanzemaljsku rasz nazvanu Pak – pretke ljudi; čudna bića koja imaju tri potpuno različita stadijuma u razvoju. U jednom od stadijuma koji mi nazivamo Homo Habilis, oni su posjetili i pokorili Zemlju ali su tu ostavljeni bez mogućnosti prelaska u sledeći stadijum pa su se razvili u ljude.
U drugom dijelu, “Vandervecken” otkriva se da su Paki još uvijek postoje, negdje u jezgru galaksije i da se vraćaju prema Zemlji. Priča o njihovom povratku jiš nije napisana.

Njegova karijera, uvijek dinamična i kreativna, prosto je eksplodirala nakon Protektora. Priča “The Soft Weapon” adaptirana je za jednu epizodu animirane Star Trek serije

"The Hole Man," objavljena 1974, donijela mu je još jednog Huga. Ideju o kvantnoj crnoj rupi kao oružju dobio je nakon razgovora s Stivenom Hokingom. U saradnji s Džerijem Purnelom napisao je još jednu priču s kvantnom crnom rupom, “The Borderland of Sol” i takođe dobio Huga.

U pisanju sarađivao je s mnogim poznatim i nepoznatim piscima, svojim prijateljima: David Gerrold, Jerry Pournelle, Steven Barnes, Brenda Cooper i mnogi, mnogi drugi.

Poslije velikog pritiska čitalaca, Niven je konačno, 1980. objavio nastavak sage o Prstenastom svijetu, roman “The Ringworld Engineers” (Inžinjeri prstena), da bi kasnije priču nastavio u “The Ringworld Throne” 1996. i “Ringworld’s Children” 2004.

Blowing Smoke

Osim Ringworld serijala, većina romana koje je Niven objavio u kasnijem periodu svog života napisana je u saradnji s drugim autorima. Dva značajna izuzetka su “The Integral Trees” 1983. i nastavak, “The Smoke Ring” 1987.

Konačno, Niven je otvorio ograničeno područje Poznatog svemira za druge autore – odluka koja je dovela do izdavanja jedanaest antologija o Ljudsko-Kzinskim ratovima. Iako je i sam napisao nekoliko priča, većinu su napisali drugi autori. “Nadao sam se da će me nove priče inspirisati”, rekao je Niven. “To funkcioniše.”

Druga značajna knjiga iz ovog perioda je “Niven’s Laws” dajući prvi put priliku čitaocima da se upoznaju s Larijevim naučnim ali ne i SF radovima. Kolekcija je visoko ocijenjena i kasnije više puta dopunjavana i proširivana.

Još neki detalji

Pisao je i scenarije za razne SF televizijske emisije, uključujući i originalnu TV seriju “Land of the Lost” i epizodu “The Slaver Weapon” za Star Trek:The Animated Series. Njegova priča “Inconstant Moon” adaptirana je kao epizoda TV serije “The Outer Limits”. Pisao je i za strip, uključujući u priču tvrde SF koncepte kao što je entropija ili crveni pomak, uobičajene u SF književnosti ali ne i u stripu.

Loše prikriveni lik Nivena pojavljuje se kao Lorens Van Kot u romanu The Forge of God Grega Bera.

Jedan dio igre Wing Commander II smješten je u “Nivenov sektor” (vjeruje se da su Kilrati, podmukli neprijatelji u Wing Commander serijalu igara bazirani na Nivenovim Kzintima).

Neki misle i da su Nivenovi brojevi nazvani po ovom piscu, što nije tačno. Ustvari, oni su nazvani po matematičaru Ivanu M. Nivenu.

Video igra Halo očigledno koristi neke ideje iz Ringworld-a. Kzintski mač, Kzinti sami kao i lutkari, mogu se direktno povezati sa energetskim mačem, Brutom i Prophetom.

Zanimljivost vezana za Nivenov rad je da on često koristi nazive koji su, prema izboru riječi, očigledno metaforički, ali se kod njega moraju uzeti bukvalno. Evo nekoliko primjera:Nagrade

Niven je dobitnik Skylark Award za 1973 (Službeno to je "Edward E. Smith Memorial Award for Imaginative Fiction"), goja se jednom godišnje dodjeljuje od strane SF Asocijacije Nove Engleske, za značajan doprinos SF-u.

NEBULA: HUGO: LOCUS: Ringworld (1972) i Protector (1973) su takođe dobili i Ditmars, Australijsku nagradu za najbolje međunarodnos SF djelo.

Fallen Angels je dobila Prometheus Award 1992 za najbolji roman i Seiun Award (Japanska nagrada), za najbolji strani roman 1998.

Reference Bibliografija

Known Space (Poznati svemir)

Ringworld (Prstenasti svijet)
  1. Ringworld (1970)
  2. The Ringworld Engineers (1979)
  3. The Ringworld Throne (1996)
  4. Ringworld's Children (2004)
Man-Kzin (Ljudi-Kzini)
  1. Man-Kzin Wars (1988)
  2. Man-Kzin Wars II (1989)
  3. Man-Kzin Wars III (1990)
  4. Man-Kzin Wars IV (1991)
  5. Man-Kzin Wars V (1992)
  6. Man-Kzin Wars VI (1994)
  7. Man-Kzin Wars VII (1995)
  8. Man Kzin Wars VIII: Choosing Names (1998)
  9. Man-Kzin Wars IX (2002)
  10. Man-Kzin Wars X: The Wunder War (2003)
  11. Man-Kzin Wars XI (2005)
Sa Jerry Pournelle-omMoties
  1. The Mote in God's Eye (1974)
  2. The Gripping Hand ili The Moat Around Murcheson's Eye (1993)
Golden Road (smješten u isti fantastični svijet u kome je i The Magic Goes Away)
  1. The Burning City (2000)
  2. Burning Tower (2005)
Heorot (sa Stevenom Barnes-om i Jerry Pournelle-om)
  1. The Legacy of Heorot (1987)
  2. The Dragons of Heorot ili Beowulf's Children (1995)
  3. Destiny's Road (1997) (Ovo je Niven napisao samostalno i nije nastavak Heorot serijala. Povezanost istim lokacijama i nekim događajima iz prva dva romana samo se naslućuje.)
Dream Park (sa Steven Barnes-om)
  1. Dream Park (1981)
  2. The Barsoom Project (1989)
  3. The California Voodoo Game ili The Voodoo Game (1992)
  4. The Descent of Anansi (1982)
The State
  1. A World Out of Time (1976)
  2. The Integral Trees (1984)
  3. The Smoke Ring (1987)
Magic Goes Away
  1. The Magic Goes Away (1978)
  2. The Magic May Return (1981)
  3. More Magic (1984)
  4. The Time of the Warlock (1984)
Graphic NovelsZbirkeRomani


Free Forum Hosting by Forumer.comTM!