Known Space
Known Space (Poznati svemir) je izmišljeno okruženje u koje je SF pisac Lari Niven smjestio radnju velikog broja svojih romana i priča. Ime su mu dali ljudi da bi označili istraženi prostor svemira i obuhvata prostor prečnika 120 svjetlosnih godina, sa Zemljom u sredini. Radnja priča obuhvata vremenski period od oko 1000 godina buduće istorije. U tom prostoru nalazi se veliki broj istraženih i naseljenih planeta kao i veći broj različitih vanzemaljskih humanoidnih i nehumanoidnih manje ili više inteligentnih rasa.
Rase u Poznatom svemiru
Istražujući svemir, ljudi su se sreli s više inteligentnih rasa, uključujući slijedeće koje su detaljno opisane:
Kzinti, velika ratoborna vrsta vanzemaljaca nalik na mačke s kojima su ljudi vodili više brutalnih međuzvjezdanih ratova. Kzintska taktika pomalo liči na mačiju “vrišti i skoči”. Sam Niven nije mnogo pisao o ovim ratovima. Priče o ljudsko-kzintskim ratovima, objavljene u većem broju zbirki, uglavnom su pisali drugi autori.
Pirsonovi Lutkari (Pierson’s Puppeteers), tehnološki veoma napredna tronoga rasa sveždera. Po prirodi kukavice ali njihova trgovačka imperija direktno ili indirektno kontroliše događaje u Poznatom svemiru a i šire, pa Lutkari igraju veliku ulogu u Poznatom svemiru.
Stranci (Outsiders), krhka, nisko-trmperaturna rasa koja krstari dubokim svemirom. Trguju informacijama i oni su zemljanima donijeli FTL tehnologiju. Stoje u nekoj tajanstvenoj vezi s Sijačima zvijezda (Starseeds)
Pak, humanoidni preci čiji životni ciklus obuhvata i humanoidno stanje. Pak koji živi dovoljno dugo postaje Protektor svojih potomaka. Pak Protektori su izgradili Prstenasti svijet.
Kdatlini (Kdatlyno) vrsta koja je živjela u ropstvu pod Kzintima dok ih ljudi nisu oslobodili. „Vide” pomoću neke vrste sonara.
Trintuni (Thrintun), prividno davno izumrla vrsta koja upravlja galaksijom pomoću telepatije. Oni su izumitelji stazis polja, važnog elementa u velikom broju Nivenovih priča.
Grogi (Grogs), stanovnici krznastih kupa, koji upravljaju životinjama pomoću telepatije. Potomci rase Trintun nakon dvije milijarde godina deevolucije.
Tnuktipuni (Tnuctipun), još jedna prividno izumrla stara rasa mesoždera, savremenici i uglavnom porobkjeni od Trintuna; posebno poznati po tehnološkoj smjelosti, posebno u genetskom inžinjeringu.
Bandersnači (Bandersnatchi), ogromne trome kreature, nastale iz eksperimenata Tnuktipuna da bi služile kao hrana za Trintune.
Trooki (Trinocs), ime su dobili po svoja tri oka; takođe imaju i po tri prsta i trougaona usta. Paranoična rasa, barem prema ljudskim standardima.
Marsijanci (Martians), primitivni humanoidi koji žive ispod pijeska. Uglavnom naseljavaju Mars ali žive i na Mapi Marsa na Prstenastom svijetu.
Jotoki, razumna bića nalik na oktopade. Nastaju spajanjem pet samostalnih jedinki nalik na jegulje radi formiranja zajedničkog mozga. U prošlosti osnovali svoju međuzvjezdanu imperiju i koristili Kzinte kao čuvare. Nakon što su se oslobodili, Kzinti su iskoristili tehnologiju Jotoka za osnivanje svoje imperije.
Morloci (Morlocks) polurazumni humanoidni stanovnici pećina na Wunderlandu. Likovi pozajmljeni od H.G.Velsa (The Time Machine).
Sijači zvijezda (Starseed). Malo je šta poznato o njima. Putovali su iz centra galaksije u svojim milju velikim „sijačima”, izbacivali svoja „jaja” i vraćali se prema jezgri.
Vorloci (Whrloo), stopu visoki insektoidi s dugačkim prozirnim krilima, naseljavaju svjet s niskom gravitacijom i debelom, gustom atmosferom. Nikada nisu vidjeli zvijezde dok ih Kzinti nisu porobili.
U nekim pričama pojavljuju se i inteligentni Cetianci i razne podvrste Homo sapijensa, ali bez detaljnijeg opisa.
Mnoge životne forme u Poznatom svemiru imaju sličnu biohemiju, pošto su evoulirale iz Trintumske prakse zasijavanja obećavajućih svjetova sjemenom života.
Lokacije u Poznatom svemiru
Većina planeta u Poznatom svemiru koja je kolonizovana ljudima nema baš optimalne uslove za ljudski život. Neke od planeta označene su kao nastanjive nakon relativno prostih -*test*-('")ova i na njih su poslati brodovi spavača (sleeper ships) sa uspavanim kolonizatorima koji su se morali prihvatiti teškog posla da se što bolje prilagode lošoj situaciji.
Dio mape Poznatog svemira. Cijela mapa data je kao prilog.
Down je postojbina Groga.
Fafnir je bivša Kzintska kolonija uglavnom prekrivena vodom. Ljudi su je zauzeli u jednom od ljudsko-kzinskih ratova.
Fleet of Worlds, pet planeta koje su postojbina Lutkara. Trenutno se u formaciji podsvjetlosnom brzinom udaljavaju iz galaksije, kako bi izbjegli eksploziju galaktičke jezgre.
Home je jedna od najudaljenijih zemaljskih kolonija, desetkovana u ratu s Pakom ali kasnije ponovo kolonizovana. Ime dobila od kolonista zbog velike sličnosti sa Zemljom. Nalazi se u sistemu Epsilon Indi.
Jinx, u sistemu Sirius, veliki mjesec gasnog giganta, zgnječen gravitacionim silama u jajast oblik, s gravitacijom na samoj granici podnošljivog. Polovi su u vakumu dok ekvatorijalna zona liči na Veneru (i naseljena je Bandersnačima).
Kobold je vještački svijet koji je stvorio Džek Brenan, humanoidni Protektor. Sastoji se od male sfere u centru duge cijevi. Gravitacioni generatori omogućavaju prelazak s jedne zone na drugu.
Mars, četvrta planeta Sunčevog sistema i prva kolonija u Poznatom svemiru. Prirodni marsovci istrijebljeni su od strane Brenana čudovišta.
Plateau u sistemu Tau Ceti nalik je na Veneru, s velikim platoom veličine pola Kalifornije, koji leži dovoljno visoko da bi bio nastanjiv. Stanovnici su podijeljeni u strogo razdvojene kaste, Posadu i Koloniste, pri čemu se Posada smatra višom kastom.
Ringworld, vještački svijet milion puta veći od Zemlje. Prsten širok milion milja i prečnika 180 miliona milja koji opasava svoju zvijezdu. Izgradili su ga Pak Protektori.
Sheathclaws je planeta kolonizovana od ljudi i Kzintskih telepata.
Warhead je nenastanjiva planeta tipa Marsa, korištena kao vojna baza od strane Kzina dok nije bila pogođena eksperimantalnim oružjem koje je napravilo ogromni, kilometar doboki krater. Većina atmosfere slila se u taj krater. Planeta je preimenovana u Kanjon (Canyon) i naseljena ljudima koji su sagradili više gradova na zidovima kanjona.
We Made It u orbiti Procyon. Gravitacija tri četvrtine Zemljine, s osom u ravni ekliptike što prouzrokuje ogromne ciklone tokom polovine godine i primorava stanovnike da žive pod zemljom. Poznata i kao Crashlanders pošto se prvi kolonijalni brod srušio na planetu (crash-land). Na njoj postoji i jedan okean.
Wunderland je nastanjena planeta u orbiti Alfa Kentaura i prva je ljudska kolonija izvan sunčevog sistema. Veoma pogodna za ljudski život. Bila je porobljena od Kzina tokom prvog rata i oslobođena pred kraj rata od prve ljudske Hiperdrajv Armade.
Kzin, što na herojskom jeziku znači Dom Kzinta, nalazi se u sistemu 61 Ursa Majoris. Ima veću gravitaciju i veći procenat kiseonika nego Zemlja. Ima i dva mjeseca poznata kao Lovački mjesec i Putnički mjesec.
The Asteroid Belt, Asteroidni pojas, najgušće kolonizovan dio Poznatog svemira. Karakteriše ga veoma mala ili nepostojeća gravitacija i bogatstvo raznih vrijednih ruda. U Sunčevom sistemu obično se koristi jednostavniji naziv The Belt. Ima svoju vladu. Stanovnici se obično nazivaju Belters.
Knjige i priče o Poznatom svemiru (abecedno)
Neke od priča štampane su kao samostalne a kasnije objavljene u jednoj ili više zbirki.
All the Myriad Ways (1971)
A Hole in Space (1974)
Ringworld (1970)
Ringworld Engineers (1980)
The Ringworld Throne (1996)
Ringworld's Children (2004)
Scatterbrain, (2003)
Known Space (Poznati svemir) je izmišljeno okruženje u koje je SF pisac Lari Niven smjestio radnju velikog broja svojih romana i priča. Ime su mu dali ljudi da bi označili istraženi prostor svemira i obuhvata prostor prečnika 120 svjetlosnih godina, sa Zemljom u sredini. Radnja priča obuhvata vremenski period od oko 1000 godina buduće istorije. U tom prostoru nalazi se veliki broj istraženih i naseljenih planeta kao i veći broj različitih vanzemaljskih humanoidnih i nehumanoidnih manje ili više inteligentnih rasa.
Rase u Poznatom svemiru
Istražujući svemir, ljudi su se sreli s više inteligentnih rasa, uključujući slijedeće koje su detaljno opisane:
Kzinti, velika ratoborna vrsta vanzemaljaca nalik na mačke s kojima su ljudi vodili više brutalnih međuzvjezdanih ratova. Kzintska taktika pomalo liči na mačiju “vrišti i skoči”. Sam Niven nije mnogo pisao o ovim ratovima. Priče o ljudsko-kzintskim ratovima, objavljene u većem broju zbirki, uglavnom su pisali drugi autori.
Pirsonovi Lutkari (Pierson’s Puppeteers), tehnološki veoma napredna tronoga rasa sveždera. Po prirodi kukavice ali njihova trgovačka imperija direktno ili indirektno kontroliše događaje u Poznatom svemiru a i šire, pa Lutkari igraju veliku ulogu u Poznatom svemiru.
Stranci (Outsiders), krhka, nisko-trmperaturna rasa koja krstari dubokim svemirom. Trguju informacijama i oni su zemljanima donijeli FTL tehnologiju. Stoje u nekoj tajanstvenoj vezi s Sijačima zvijezda (Starseeds)
Pak, humanoidni preci čiji životni ciklus obuhvata i humanoidno stanje. Pak koji živi dovoljno dugo postaje Protektor svojih potomaka. Pak Protektori su izgradili Prstenasti svijet.
Kdatlini (Kdatlyno) vrsta koja je živjela u ropstvu pod Kzintima dok ih ljudi nisu oslobodili. „Vide” pomoću neke vrste sonara.
Trintuni (Thrintun), prividno davno izumrla vrsta koja upravlja galaksijom pomoću telepatije. Oni su izumitelji stazis polja, važnog elementa u velikom broju Nivenovih priča.
Grogi (Grogs), stanovnici krznastih kupa, koji upravljaju životinjama pomoću telepatije. Potomci rase Trintun nakon dvije milijarde godina deevolucije.
Tnuktipuni (Tnuctipun), još jedna prividno izumrla stara rasa mesoždera, savremenici i uglavnom porobkjeni od Trintuna; posebno poznati po tehnološkoj smjelosti, posebno u genetskom inžinjeringu.
Bandersnači (Bandersnatchi), ogromne trome kreature, nastale iz eksperimenata Tnuktipuna da bi služile kao hrana za Trintune.
Trooki (Trinocs), ime su dobili po svoja tri oka; takođe imaju i po tri prsta i trougaona usta. Paranoična rasa, barem prema ljudskim standardima.
Marsijanci (Martians), primitivni humanoidi koji žive ispod pijeska. Uglavnom naseljavaju Mars ali žive i na Mapi Marsa na Prstenastom svijetu.
Jotoki, razumna bića nalik na oktopade. Nastaju spajanjem pet samostalnih jedinki nalik na jegulje radi formiranja zajedničkog mozga. U prošlosti osnovali svoju međuzvjezdanu imperiju i koristili Kzinte kao čuvare. Nakon što su se oslobodili, Kzinti su iskoristili tehnologiju Jotoka za osnivanje svoje imperije.
Morloci (Morlocks) polurazumni humanoidni stanovnici pećina na Wunderlandu. Likovi pozajmljeni od H.G.Velsa (The Time Machine).
Sijači zvijezda (Starseed). Malo je šta poznato o njima. Putovali su iz centra galaksije u svojim milju velikim „sijačima”, izbacivali svoja „jaja” i vraćali se prema jezgri.
Vorloci (Whrloo), stopu visoki insektoidi s dugačkim prozirnim krilima, naseljavaju svjet s niskom gravitacijom i debelom, gustom atmosferom. Nikada nisu vidjeli zvijezde dok ih Kzinti nisu porobili.
U nekim pričama pojavljuju se i inteligentni Cetianci i razne podvrste Homo sapijensa, ali bez detaljnijeg opisa.
Mnoge životne forme u Poznatom svemiru imaju sličnu biohemiju, pošto su evoulirale iz Trintumske prakse zasijavanja obećavajućih svjetova sjemenom života.
Lokacije u Poznatom svemiru
Većina planeta u Poznatom svemiru koja je kolonizovana ljudima nema baš optimalne uslove za ljudski život. Neke od planeta označene su kao nastanjive nakon relativno prostih -*test*-('")ova i na njih su poslati brodovi spavača (sleeper ships) sa uspavanim kolonizatorima koji su se morali prihvatiti teškog posla da se što bolje prilagode lošoj situaciji.
Dio mape Poznatog svemira. Cijela mapa data je kao prilog.
Down je postojbina Groga.
Fafnir je bivša Kzintska kolonija uglavnom prekrivena vodom. Ljudi su je zauzeli u jednom od ljudsko-kzinskih ratova.
Fleet of Worlds, pet planeta koje su postojbina Lutkara. Trenutno se u formaciji podsvjetlosnom brzinom udaljavaju iz galaksije, kako bi izbjegli eksploziju galaktičke jezgre.
Home je jedna od najudaljenijih zemaljskih kolonija, desetkovana u ratu s Pakom ali kasnije ponovo kolonizovana. Ime dobila od kolonista zbog velike sličnosti sa Zemljom. Nalazi se u sistemu Epsilon Indi.
Jinx, u sistemu Sirius, veliki mjesec gasnog giganta, zgnječen gravitacionim silama u jajast oblik, s gravitacijom na samoj granici podnošljivog. Polovi su u vakumu dok ekvatorijalna zona liči na Veneru (i naseljena je Bandersnačima).
Kobold je vještački svijet koji je stvorio Džek Brenan, humanoidni Protektor. Sastoji se od male sfere u centru duge cijevi. Gravitacioni generatori omogućavaju prelazak s jedne zone na drugu.
Mars, četvrta planeta Sunčevog sistema i prva kolonija u Poznatom svemiru. Prirodni marsovci istrijebljeni su od strane Brenana čudovišta.
Plateau u sistemu Tau Ceti nalik je na Veneru, s velikim platoom veličine pola Kalifornije, koji leži dovoljno visoko da bi bio nastanjiv. Stanovnici su podijeljeni u strogo razdvojene kaste, Posadu i Koloniste, pri čemu se Posada smatra višom kastom.
Ringworld, vještački svijet milion puta veći od Zemlje. Prsten širok milion milja i prečnika 180 miliona milja koji opasava svoju zvijezdu. Izgradili su ga Pak Protektori.
Sheathclaws je planeta kolonizovana od ljudi i Kzintskih telepata.
Warhead je nenastanjiva planeta tipa Marsa, korištena kao vojna baza od strane Kzina dok nije bila pogođena eksperimantalnim oružjem koje je napravilo ogromni, kilometar doboki krater. Većina atmosfere slila se u taj krater. Planeta je preimenovana u Kanjon (Canyon) i naseljena ljudima koji su sagradili više gradova na zidovima kanjona.
We Made It u orbiti Procyon. Gravitacija tri četvrtine Zemljine, s osom u ravni ekliptike što prouzrokuje ogromne ciklone tokom polovine godine i primorava stanovnike da žive pod zemljom. Poznata i kao Crashlanders pošto se prvi kolonijalni brod srušio na planetu (crash-land). Na njoj postoji i jedan okean.
Wunderland je nastanjena planeta u orbiti Alfa Kentaura i prva je ljudska kolonija izvan sunčevog sistema. Veoma pogodna za ljudski život. Bila je porobljena od Kzina tokom prvog rata i oslobođena pred kraj rata od prve ljudske Hiperdrajv Armade.
Kzin, što na herojskom jeziku znači Dom Kzinta, nalazi se u sistemu 61 Ursa Majoris. Ima veću gravitaciju i veći procenat kiseonika nego Zemlja. Ima i dva mjeseca poznata kao Lovački mjesec i Putnički mjesec.
The Asteroid Belt, Asteroidni pojas, najgušće kolonizovan dio Poznatog svemira. Karakteriše ga veoma mala ili nepostojeća gravitacija i bogatstvo raznih vrijednih ruda. U Sunčevom sistemu obično se koristi jednostavniji naziv The Belt. Ima svoju vladu. Stanovnici se obično nazivaju Belters.
Knjige i priče o Poznatom svemiru (abecedno)
Neke od priča štampane su kao samostalne a kasnije objavljene u jednoj ili više zbirki.
All the Myriad Ways (1971)
- Wait it Out
- The Jigsaw Man
- Becalmed in Hell
- The Warriors – Larry Niven
- Madness has its Place – Larry Niven
- The Man Who Would be Kzin – Greg Bear i S. M. Stirling
- In the Hall of the Mountain King – Jerry Pournelle and S. M. Stirling
- Ghost
- Neutron Star
- At the Core
- Flatlander
- Grendel
- The Borderland of Sol
- Procrustes
- The Defenseless Dead
- Death By Ecstasy
- A.R.M.
- The Patchwork Girl
- The Woman in Del Rey Crater
- Flash Crowd
A Hole in Space (1974)
- There is a Tide
- The Hole Man
- Children's Hour
- Cathouse
- How the Heroes Die
- At the Bottom of a Hole
- Becalmed in Hell
- Death By Ecstasy
- Death By Ecstasy (Originalni naslov The Organleggers)
- The Defenseless Dead
- A.R.M.
- Introduction – Larry Niven
- The Warriors – Larry Niven
- Iron – Poul Anderson
- Cathouse – Dean Ing
- Introduction – Larry Niven
- Briar Patch – Dean Ing
- Children's Hour – Poul Anderson i S. M. Stirling
- Madness has its Place – Larry Niven
- The Asteroid Queen – Poul Anderson i S. M. Stirling
- Inconstant Star – Poul Anderson
- Introduction – Larry Niven
- The Survivor – Donald Kingsbury
- The Man Who Would be Kzin – Greg Bear i S. M. Stirling.
- In the Hall of the Mountain King – Jerry Pournelle i S. M. Stirling.
- Hey Diddle Diddle – Thomas T. Thomas
- The Heroic Myth of Lieutenant Nora Argamentine – Donald Kingsbury
- The Trojan Cat – Mark O. Martin i Gregory Benford
- The Colonel's Tiger - Hal Colebatch
- A Darker Geometry – Mark O. Martin i Gregory Benford
- Prisoner of War – Paul Chafe
- Choosing Names - Larry Niven
- Telepath's Dance - Hal Colebatch
- Galley Slave - Jean Lamb
- Jotok - Paul Chafe
- Slowboat Nightmare - Warren W. James.
- Pele – Poul Anderson
- His Sergeant's Honour - Hal Colebatch
- Windows of the Soul - Paul Chafe
- Fly-by-Night - Larry Niven
- One War for Wunderland - Hal Colebatch
- The Corporal in the Caves - Hal Colebatch
- Music Box - Hal Colebatch
- Peter Robinson - Hal Colebatch
- From World of Ptavvs
- From A Gift From Earth
- Down in Flames
- From Ringworld
- Shall We Indulge in Rishathra?
- Cloak of Anarchy
- From Protector
- The Hole Man
- Madness Has its Place
- Neutron Star
- A Relic of Empire
- At the Core
- The Soft Weapon
- Flatlander
- The Ethics of Madness
- The Handicapped
- Grendel
- From The Ethics of Madness
- Becalmed in Hell
- Wait it Out
- A Relic of the Empire
- The Soft Weapon
- The Borderland of Sol
- From The Ringworld Engineers (izvod)
- The Defenseless Dead
- From The Patchwork Girl
Ringworld (1970)
Ringworld Engineers (1980)
The Ringworld Throne (1996)
Ringworld's Children (2004)
Scatterbrain, (2003)
- The Ringworld Throne (izvod)
- The Woman in Del Rey Crater
- Procrustes
- Introductory Material for Man Kzin Wars II
- Canon for the Man-Kzin Wars
- Safe at Any Speed
- How the Heroes Die
- At the Bottom of a Hole
- Death by Ecstasy (original objavljen 1969 kao The Organleggers)
- Timeline for Known Space
- Introduction: My Universe and Welcome to It!
- The Coldest Place
- Becalmed in Hell
- Wait it Out
- Eye of an Octopus
- How the Heroes Die
- The Jigsaw Man
- At the Bottom of a Hole
- Intent to Deceive (original objavljen 1968 kao The Deceivers)
- Cloak of Anarchy
- The Warriors
- The Borderland of Sol
- There is a Tide
- Safe at Any Speed
- Afterthoughts
- Bibliography: The Worlds of Larry Niven
- About the Cover
- Tales of Known Space (reprint)
- A Gift From Earth (reprint)
- World of Ptavvs (reprint)